مروری بر ظرفیت های استانی خراسان رضوی

خراسان رضوی

استان خراسان رضوی واقع در شمال شرق ایران، به‌دلیل قرار داشتن بارگاه مقدس امام رضا (ع) در آن، هرساله میزبان میلیون‌ها گردشگر است. این استان به‌دلیل وابستگی‌های دیرین با استان‌های خراسان شمالی و جنوبی، هنوز هم مرکزیت اقتصادی و اجتماعی خود را نسبت به این دو استان حفظ کرده است. همچنین دارا بودن ۸۳۴ کیلومتر مرز مشترک با دو کشور افغانستان و ترکمنستان، امکان انجام فعالیت‌های اثربخش در راستای مناسبات اقتصادی و فرهنگی با این دو کشور و آسیای میانه را فراهم نموده است.

استان خراسان رضوی با جمعیت بالغ بر ۶ میلیون نفر و مساحتی حدود ۷ درصد کل خاک کشور، یکی از مراکز مهم و قابلِ‌توجه در اقتصاد ایران در بخش‌های خدمات، صنعت و کشاورزی به شمار می‌آید. این استان از دیرباز به‌عنوان یک منطقه پراهمیت ازلحاظ خدمات، کشاورزی و صنعت شناخته‌شده است. خراسان رضوی همچنین دروازۀ شرق ایران و شاهراه ترانزیتی کانال در شمال شرق برای کشورهای آسیای میانه و افغانستان و پاکستان به شمار می‌آید. در گذشته این استان، بخشی از راه ابریشم را شکل داده بود.

مزیت‌ها، توانمندی‌ها و ویژگی‌های بخش‌های اقتصادی استان خراسان رضوی

استان خراسان رضوی به‌دلیل دارا بودن مزیت گردشگری زیارتی ویژه (بارگاه حضرت امام رضا (ع) استانی متأثر از گردشگری زیارتی شناخته می‌شود. علاوه بر آن، ویژگی‌های اقلیمی مربوط به کشاورزی و معدن، مزیت‌های صنعتی و مزیت‌های حوزۀ خدمات استان نیز وجود دارد.

ثروت آفرینی

مزیت‌ها و توانمندی‌ها

✔ وجود معادن متنوع و شاخص همچون رتبۀ نخست سنگ فیروزۀ کشور
✔ حضور سالانه حدود سی میلیون مسافر اقامتی
✔ مقام نخست تولید زعفران در زراعت در کشور و دنیا، مقام اول تولید گوشت قرمز
✔ وجود بیش از ۴۰ درصد هتل‌های ایران در شهر مشهد
✔ بخش خصوصی فعال، قطب دوم صنعت خودروسازی و رونق صنعت مواد غذایی

مزیت‌های استان

  • کشاورزی

استان خراسان رضوی، با دارا بودن حدود ۷ درصد از سطح زیر کشت کل کشور، پس از خوزستان در ردۀ دوم سطح زیر کشت و در مقام سوم تولید محصولات کشاورزی با سهم ۷/۱ درصد از کل تولیدات کشاورزی کشور است. بیش از یک‌میلیون هکتار سطح زیر کشت انواع محصولات باغی و زراعی بوده و ۱۴ میلیون واحد دامی در این استان وجود دارد. ۲۰۶٫۳۶۳ نفر در این بخش به فعالیت مشغول می‌باشند که ۷۱ درصد درزمینۀ زراعت و ۲۹ درصد درزمینۀ باغداری حضور دارند.
علیرغم این‌که استان خراسان رضوی در منطقه‌ای خشک و نیمه بیابانی قرارگرفته و مطابق با آمار رسمی میانگین بارندگی آن پایین‌تر از میانگین کشوری است، مقام اول تولید جو و پنبه، مقام دوم تولید چغندرقند، مقام چهارم تولید هندوانه، مقام چهارم تولید ذرت علوفه‌ای و مقام اول تولید خربزۀ کشور را داراست. تمامی محصولات فوق جزء محصولات آب‌بر هستند. به‌عنوان‌مثال چغندرقند در یک دوره کشت نیازمند سالانه ۲۶ بار آبیاری است. این امر با توجه به کاهش ظرفیت آبی استان، در آینده مشکلاتی نظیر خشک شدن منابع آبی و رکود بخش کشاورزی و به‌تبع آن بیکاری در این بخش را تشدید خواهد کرد. از طرف دیگر، بیشترین سطح زیر کشت زعفران دنیا (محصول کم آب‌بر؛ ۲ الی ۳ بار آبیاری سالیانه) قریب به ۶۸ هزار هکتار با بهره‌وری مناسب خاکی و آبی نیز در این استان واقع‌شده است.

  • دامداری

استان خراسان رضوی رتبۀ اول تولید گوشت قرمز، دوم گوشت سفید و نیز در تولید شیر نیز رتبۀ سوم را در کشور دارد. درزمینۀ دامداری، شهرستان‌های نیشابور، سبزوار و مشهد نسبت به سایر شهرستان‌های استان فعال‌تر هستند. پرورش دام به شیوۀ سنتی و صنعتی انجام می‌شود. عشایر استان با حدود ۹۰۰ هزار رأس دام، سالانه حدود ۱۰ هزار تن گوشت تولید می‌کنند. همچنین یکی از مزیت‌های مهم استان (به‌ویژه در مناطق گرمسیر و کم آب مانند تایباد، تربت‌جام و گناباد) پرورش شترمرغ با ظرفیت بالای توسعه است. در زمینۀ پرورش ماهی نیز شهرستان‌های واقع در شمال استان مانند کلات، قوچان و درگز به‌دلیل برخورداری از آب مناسب دارای مزیت هستند.

خراسان رضوی
  • صنعت

در استان خراسان رضوی، ۵۸۳۶ واحد صنعتی با اشتغال نزدیک به ۱۹۰٫۰۰۰ نفر، و ۶۷۹ معدن با اشتغال ۸۵۰۰ نفر و ۲۱۸٫۰۰۰ واحد صنفی (رسمی) با اشتغالی نزدیک به ۱٫۰۰۰٫۰۰۰ نفر فعالیت می‌کنند. بیش از ۱۶۰ هزار نفر نیز در واحدهای صنفی غیررسمی به فعالیت مشغول هستند.
سهم استان از تعداد واحدهای صنعتی کل کشور ۷ درصد، میزان سرمایه‌گذاری صنعتی ۶ درصد و میزان اشتغال‌زایی ۸ درصد است.
خواف با سهم ۴۴.۳ درصد، مشهد با سهم ۲۵.۳۵ درصد و نیشابور با سهم ۷.۳۷ درصد به‌ترتیب، بیشترین سهم را در واحدهای دارای پروانۀ بهره‌برداری صنعتی در خراسان رضوی دارند.

مهم‌ترین صنایع استان در جدول ارائه گردیده و بر این اساس در صنایع غذایی و آشامیدنی رتبۀ اول، ماشین‌آلات و وسایل نقلیه رتبۀ دوم، پوشاک رتبۀ سوم، چرم و مصنوعات چرمی رتبۀ چهارم، مبلمان و صنایع چوبی رتبۀ پنجم و لاستیک و پلاستیک رتبۀ ششم کشور را داراست.

صنایع بزرگ خراسان رضوی را می‌توان معطوف به ایران‌خودرو خراسان و صنایع معدنی سنگان خواف دانست که این واحدها با حمایت دولت مشغول فعالیت هستند، اما سرمایه‌گذار سایر صنایع استان، فعالان بخش خصوصی است.
مهم‌ترین توفیق سرمایه‌گذاران بخش خصوصی خراسان رضوی در حوزۀ صنعت را می‌توان صنایع غذایی و قطعه‌سازی ذکر کرد، برندهایی خوش‌نام و سرشناسی از صنایع غذایی در خراسان رضوی فعال هستند، همچنین خراسان رضوی دومین استان فعال درزمینۀ قطعه‌سازی است.
خراسان رضوی ازنظر تعداد واحدهای تولیدی دارای پروانۀ بهره‌برداری پس از استان‌های تهران و اصفهان رتبۀ سوم، ازنظر اشتغال صنعتی پس از استان‌های تهران و اصفهان رتبۀ سوم و ازنظر میزان سرمایه‌گذاری پس از منطقۀ آزاد اروند و استان‌های تهران و اصفهان رتبۀ چهارم را دارد.

  • معدن

خراسان رضوی ۴۶ نوع مادۀ معدنی دارد که مهم‌ترین آن سنگ‌آهن است. این استان قطب سنگ‌آهن شرق کشور به شمار می‌رود، علاوه بر آن مس، سیلیس و کرومیت از دیگر ذخایر معدنی ارزشمند این استان به شمار می‌روند که واحدهای صنعتی و فرآور بسیار در کنار آن‌ها شکل‌گرفته است.
مواد فلزی شامل سنگ‌آهن، منگنز، طلا، کرومیت و مس و مواد غیرفلزی شامل خاک صنعتی، سلیس، کائولن، زغال‌سنگ، مصالح ساختمانی و سنگ‌های تزیینی عمدۀ معادن استان خراسان رضوی را تشکیل می‌دهند.
تعداد پروانۀ بهره‌برداری معدنی معتبر در خراسان رضوی ۹۱۴ فقره بوده است که با ذخیرۀ ۲.۷۷ میلیارد تن و استخراج اسمی ۳۹.۶ میلیون تن با سرمایه‌گذاری ۱۰۹ هزار و ۷۲ میلیارد ریال، اشتغال‌زایی برای ۱۰ هزار نفر ایجاد کرده است.
بیشترین فعالیت‌های معدنی استان در دو شهر سرخس و خواف متمرکزشده است. عمده معادن و صنایع فرآوری معدنی شامل سنگ‌های تزیینی، خاک‌های صنعتی، کارخانه‌ها سیمان، طلا، کرومیت (فروکروم سبزوار)، کائولن (کائولن شویی خراسان در تربت‌حیدریه)، کاشی و سرامیک، سنگ گچ، گچ‌خاکی، آهک است.

  • خدمات

بزرگ‌ترین بخش اقتصادی استان ازنظر ارزش‌افزوده و اشتغال، بخش خدمات است. محور عمدۀ کسب‌وکارها در بخش خدمات، گردشگری است. عمده خدمات درزمینۀ سفر، اقامت، پذیرایی و تولید سوغات حول محور گردشگری، بسط و توسعه یافته‌اند و حتی بخش‌های دیگر نظیر صنعت و کشاورزی نیز از آن متأثر شده‌اند. علیرغم وجود این ظرفیت عظیم و منحصربه‌فرد، رشد بخش گردشگری به‌صورت نظام‌مند و هدفمند شکل نگرفته و حجم زیاد گردشگر و زائر سبب گستردگی خدمات عمومی شده است. درواقع، این مزیت استان سبب نشده تا خدمات رقابتی‌تر و یا متفاوت‌تری نسبت به دیگر استان‌ها ارائه گردد.
این خدمات، قابلیت به‌کارگیری و جذب بخش قابل‌توجهی از نیروی کار استان را داراست. به‌عنوان‌مثال، یکی از بخش‌های مهم خدماتی استان به‌واسطۀ وجود حدود ۴۰ درصد از هتل‌های کشور، هتلداری است. سهم بالای گردشگری موجب شده تا مشاغل مرتبط مانند خدمات پذیرایی مجتمع‌های تفریحی، تولید سوغات، حمل‌ونقل، راهنمای تور و … نقش مهمی در اشتغال استان ایفا کنند. شهر مشهد بیش از ۵۰ درصد اشتغال خدماتی استان را به خود اختصاص داده است. استان خراسان رضوی درزمینۀ تعداد زائرین و گردشگران داخلی و خارجی در سال‌های اخیر رشد قابل‌توجهی داشته است (بین ۱۲ تا ۳۰ میلیون نفر). شهر مشهد به‌عنوان پایتخت معنوی ایران یکی از بزرگ‌ترین مراکز ارائه خدمات اقامتی و تفریحی و گردشگری و زیارتی در کشور است؛ به‌طوری‌که بیش از ۵۰ درصد از کل ظرفیت اقامتی کشور تنها در این شهر مستقرشده است.

  • صنایع‌دستی

صنایع‌دستی یکی دیگر از ظرفیت‌های اشتغال خراسان رضوی است که باوجود مرقد مطهر امام هشتم شیعیان و وجود بیش از ۳۰ میلیون گردشگر در سال از رونق خوبی برخوردار است. از مهم‌ترین صنایع‌دستی بومی این استان می‌توان به مواردی همچون تراش سنگ‌های قیمتی و نیمه قیمتی، زیورآلات سنتی، سنگ‌تراشی، کاشی سازی، نقاشی کاشی، تراش کاشی، گلدوزی سنتی، خراطی سنگ، حکاکی سنتی روی سنگ، سفالگری سنتی و ابریشم‌بافی اشاره کرد.

خراسان رضوی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

error: Content is protected !!